Bardzo często w skład gospodarstwa rolnego wchodzą również grunty, które nie stanowią własności rolnika lecz są przez niego dzierżawione lub też wydzierżawiane innym podmiotom. Dlatego właśnie umowa dzierżawy gruntów rolnych jest jedną z najczęściej zawieranych przez rolników umów. Możliwość korzystania z dopłat unijnych, kredytów itd. sprawia, iż umów tych zawiera się coraz więcej.

Zgodnie z artykułem 693§1 Kodeksu cywilnego przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz (w omawianym wypadku grunt rolny) do używania i pobierania pożytków, natomiast dzierżawca zobowiązuje się do zapłaty czynszu dzierżawnego. Umowa dzierżawy powinna mieć formę pisemną gdy jest zawarta na okres dłuższy niż rok (wynika to z przepisów o najmie, które się stosuje odpowiednio do dzierżawy). Coraz częściej spotyka się umowy dzierżawy zawarte w formie aktu notarialnego lub z datą pewną, czyli potwierdzoną przez uprawniony organ np. Urząd Gminy. Umowy dzierżawy nie musimy sporządzać u notariusza ani też nie ma obowiązku uzyskania potwierdzenia jej zawarcia, jednakże umowa z datą pewną podlega szczególnej ochronie o czym będzie mowa poniżej.

Czynsz dzierżawny może być oznaczony zarówno w pieniądzach jak i w innych świadczeniach. Można go oznaczyć również w ułamkowej części pożytków (np. określonej ilości zboża). Warto w umowie dzierżawy określić termin płatności czynszu, pozwala to na uniknięcie wielu kłopotów i nieporozumień. Jednak jeśli umowa nie zawiera tego terminu, to zgodnie z przepisami, czynsz jest płatny z dołu, w terminie zwyczajowo przyjętym. W przypadku dzierżawy gruntów rolnych za taki „zwyczajowy termin” zapłaty czynszów dzierżawnych można uznać okres po żniwach. Szczególnie czynsze w naturze są płatne najczęściej właśnie w tym czasie. Jeśli jednak w naszej okolicy nie utrwalił się żaden konkretny zwyczaj związany z terminem zapłaty czynszu dzierżawnego, wtedy przyjmuje się, ze czynsz jest płatny półrocznie z dołu. Na uwagę zasługuje również przepis art. 700 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym jeśli wskutek okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności i które nie dotyczą jego osoby, zwykły przychód z przedmiotu dzierżawy uległ znacznemu zmniejszeniu, dzierżawca może żądać obniżenia czynszu przypadającego za dany okres gospodarczy. Oznacza to, Że dzierżawca może domagać się obniżenia czynszu za dany okres w przypadku wystąpienia np. klęski suszy, ale już w przypadku nagłego zachorowania dzierżawcy uprawnienie to nie przysługuje.

W umowie dzierżawy powinny również znaleźć się zapisy dotyczące tego, kto będzie ponosił koszty związane z przedmiotem dzierżawy jak: podatki, ubezpieczenia itd. Pominiecie tego punktu w umowie może w przyszłości prowadzić do nieporozumień pomiędzy stronami.

Dzierżawca ma obowiązek wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki oraz bez zgody wydzierżawiającego nie może zmieniać przeznaczenia przedmiotu dzierżawy. Oznacza to, że w przypadku gdy wydzierżawiamy grunt z przeznaczeniem do celów rolniczych, to dzierżawca nie może wykorzystać tego gruntu do innych celów, chyba, że umowa dzierżawy mu na to pozwala, bądź uzyska zgodę wydzierżawiającego. Ponadto, jeśli umowa tego nie przewiduje, dzierżawca nie może bez zgody wydzierżawiającego oddać dzierżawionego gruntu do używania i pobierania pożytków osobom trzecim (w tak zwaną poddzierżawę). Naruszenie tych warunków może być podstawą wypowiedzenia umowy przez Wydzierżawiającego.

Umowa dzierżawy, w szczególności zaś umowa dzierżawy gruntów rolnych, ze względu na specyfikę działalności rolniczej, należy do umów zawieranych na dłuższy okres czasu. Może ona być zawarta na czas oznaczony lub nieoznaczony, jednakże dzierżawę zawartą na dłużej niż trzydzieści lat, po upływie tego terminu poczytuje się za zawartą na czas nieoznaczony. Długoterminowość umów dzierżawy oraz charakter działalności rolniczej powoduje, iż wypowiedzenie umowy dzierżawy jest często utrudnione i obwarowane wieloma warunkami. Z tej właśnie przyczyny warto zawrzeć w umowie dzierżawy punkt dotyczący warunków jej wypowiedzenia. W przypadku, gdy kwestii wypowiedzenia nie uregulujemy umownie, wtedy mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego. Na ich podstawie umowę dzierżawy gruntów rolnych można wypowiedzieć na jeden rok naprzód pod koniec roku dzierżawnego. Wspomniane roczne wypowiedzenie dzierżawy gruntów rolnych dotyczy jednakże wyłącznie umów zawartych na czas nieoznaczony. Umów dzierżawy zawartych na czas oznaczony, nie można wypowiedzieć przed upływem oznaczonego terminu. Norma ta wynika z art. 694 k.c., który stanowi, iż do dzierżawy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie oraz art. 673 § 3 k.c., który stanowi, że umowę najmu zawartą na czas oznaczony można wypowiedzieć jedynie w wypadkach określonych w umowie.

Przepisy Kodeksu cywilnego pozwalają wydzierżawiającemu na wypowiedzenie

umowy dzierżawy bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku:

  • zwłoki z zapłata czynszu za dwa pełne okresy płatności (czynsze miesięczne, kwartalne itd.)
  • ponad trzymiesięcznej zwłoki (czynsze roczne)

Należy pamiętać, że przepisy nakładają na wydzierżawiającego obowiązek powiadomienia dzierżawcy o zamiarze wypowiedzenia poprzez udzielenie mu dodatkowego trzymiesięcznego terminu do zapłaty czynszu.

W razie zbycia rzeczy wydzierżawionej w czasie trwania dzierżawy nabywca wstępuje w stosunek dzierżawy w miejsce zbywcy. Czyli krótko mówiąc wydzierżawiający sprzedaje grunt „z dzierżawcą”. Nowy nabywca może wypowiedzieć umowę dzierżawy z zachowaniem ustawowych terminów, chyba, że jest to umowa zawarta na czas oznaczony, w formie pisemnej z datą pewną. Wtedy przedterminowe wypowiedzenie nie jest możliwe.

 

Poniżej przedstawiamy przykładowy wzór umowy dzierżawy gruntów rolnych. Jak wiadomo umowy dzierżawy różnią się między sobą często nawet bardzo znacznie, dlatego wzór ten należy każdorazowo dostosować do konkretnej sytuacji:

 

UMOWA DZIERŻAWY


zawarta w dniu .............................. w ...................................

 

pomiędzy:

 

.........................................................., zamieszkałym w......................................................., legitymującym się dowodem osobistym ...................................................zwanym w dalszej części umowy WYDZIERŻAWIAJĄCYM

a

.........................................................., zamieszkałym w......................................................., legitymującym się dowodem osobistym ...................................................zwanym w dalszej części umowy DZIERŻAWCĄ.

PRZEDMIOT UMOWY

§ 1

Wydzierżawiający oświadcza, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow..............., położonej w miejscowości ..................................(działki nr...............................................), KW nr .......................

§ 2

  • Wydzierżawiający oddaje do używania i pobierania pożytków nieruchomość określoną w § 1 umowy, a dzierżawca nieruchomość tę przyjmuje w dzierżawę.
  • Nieruchomość będąca przedmiotem umowy będzie przeznaczona wyłącznie na cele rolnicze.

§ 3

Umowa zostaje zawarta na okres.........................

OBOWIĄZKI DZIERŻAWCY

§ 4

  1. Dzierżawca zobowiązuje się do używania nieruchomości określonej w § 1 zgodnie z jej przeznaczeniem, a także wymaganiami prawidłowej gospodarki.
  2. Dzierżawca zobowiązuje się do dokonywania bieżących drobnych napraw przedmiotu dzierżawy na swój koszt, celem zachowania przedmiotu dzierżawy w stanie niepogorszonym.
  3. Dzierżawca ma prawo dokonać nakładów zwiększających wartość przedmiotu dzierżawy za zgodą i w zakresie uzgodnionym każdorazowo w formie pisemnej z wydzierżawiającym.
  4. Bez zgody wydzierżawiającego dzierżawca nie może zmienić przeznaczenia przedmiotu dzierżawy.
  5. Dzierżawca nie jest uprawniony do oddania przedmiotu dzierżawy w poddzierżawę ani do bezpłatnego używania osobom trzecim bez zgody wydzierżawiającego.

CZYNSZ I INNE OBCIĄŻENIA

§ 5

Dzierżawca jest zobowiązany do opłacania czynszu dzierżawnego w kwocie .......................... w terminie .........................................

Dzierżawcę obciążają koszty ubezpieczenia przedmiotu dzierżawy, podatek oraz inne opłaty związane z eksploatacją przedmiotu dzierżawy.

 

WYPOWIEDZENIE UMOWY

§ 6

 

Strony mają prawo do wypowiedzenia umowy dzierżawy na jeden rok naprzód pod koniec roku dzierżawnego

Wydzierżawiający ma prawo do wypowiedzenia umowy dzierżawy, bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku:

  • zmiany przez dzierżawcę przeznaczenia przedmiotu dzierżawy
  • oddania przedmiotu dzierżawy w poddzierżawę lub do bezpłatnego używania osobom trzecim bez zgody wydzierżawiającego
  • nie zachowywania przez dzierżawcę zasad prawidłowej gospodarki
  • dopuszczenia się przez dzierżawcę zwłoki w zapłacie czynszu za ponad dwa miesiące bez konieczności wcześniejszego wzywania dzierżawcy do zapłaty
  • pogorszenia się sytuacji ekonomicznej Wydzierżawiającego
  • podjęcia decyzji przez Wydzierżawiającego o sprzedaży przedmiotu dzierżawy

POSTANOWIENIA KOŃCOWE

§ 7

  1. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają dla swojej ważności formy pisemnej.
  2. W sprawach nieuregulowanych postanowieniami niniejszej umowy zastosowanie mieć będą przepisy kodeksu cywilnego.

Umowę sporządzono w ............ jednobrzmiących egzemplarzach, po ........ dla każdej ze stron.

Umowę odczytano, zgodnie przyjęto i podpisano.

DZIERŻAWCA                                                                                                           WYDZIERŻAWIAJĄCY